สถานที่ตั้ง หมู่ที่ ๓ บ้านถ้ำลอด ตำบลสบป่อง อำเภอปางมะผ้า จังหวัดแม่ฮ่องสอน

ประวัติความเป็นมา
ไม่มีประวัติแสดงถึงความเป็นมา ทราบแต่ว่าเป็นถ้ำเก่าแก่มาก มีอายุราว ๑๐,๐๐๐ ปี มีมานานแล้วตามธรรมชาติ

ลักษณะทั่วไป
เป็นถ้ำที่มีน้ำลอดผ่านตลอดความยาวของถ้ำ ภายในถ้ำประกอบด้วยคูหาเล็ก ๆ เรียกชื่อต่าง ๆ กันตามลักษณะเด่น เช่น ถ้ำแสนปม ถ้ำเพชร ถ้ำแสง ถ้ำผีแมน ตามถ้ำมีหินงอก หินย้อย สวยงาม แวววาว

หลักฐานที่พบ
ถ้ำผีแมน มีการค้นพบภาชนะเครื่องปั้นดินเผา และโลงศพ ที่ทำจากไม้สักเป็นจำนวนมาก

ความสำคัญต่อชุมชน
เป็นแหล่งท่องเที่ยวที่สำคัญและสถานที่ศึกษาทางประวัติศาสตร์

เส้นทางเข้าสู่อุทยานถ้ำน้ำลอด
จากตัวอำเภอเมืองแม่ฮ่องสอน ใช้เส้นทางตามทางหลวง ๑๐๙๕ (แม่มาลัย-แม่ฮ่องสอน) ถึงตำบลสบป่อง อำเภอปางมะผ้า ต่อไปยังบ้านถ้ำลอด ระยะทาง ๘ กิโลเมตร ถึงที่ทำการวนอุทยานถ้ำน้ำลอด เดินอีก ๓๐๐ เมตรถึงลำน้ำลางที่ไหลเข้าไปในถ้ำ แล้วเดินเข้าสู่ถ้ำ