ถ้ำเขาวง(หรือถ้ำนารายณ์)

สถานที่ตั้ง วัดเขาวง หมู่ที่ ๕ ตำบลเขาวง อำเภอพระพุทธบาท จังหวัดสระบุรี

ประวัติความเป็นมา
บริเวณที่ตั้งถ้ำเขาวงแห่งนี้ เดิมเป็นท้องที่ป่า ที่ชาวบ้านนิยมมาหาของป่า เช่น หาหน่อไม้ที่ขึ้นอยู่ตามภูเขา หาตัดไม้เพื่อนำไปปลูกบ้าน หรือใช้ในครัวเรือน ชาวบ้านได้พบอักษรที่จารึกไว้ที่ปากถ้ำนานแล้ว แต่ไม่มีใครอ่านจารึกนี้ได้ เนื่องจากเป็นอักษรโบราณ และไม่ทราบว่าผู้ใดมาจารึกไว้ ต่อมาเจ้าหน้าที่กรมศิลปากรคือคุณเทิม มีเต็ม และคุณจำปา เยื้องเจริญ ได้มาศึกษาอ่านและแปลอักษรที่จารึกนี้ได้

ลักษณะทั่วไป
ถ้ำเขาวงหรือถ้ำนารายณ์ เป็นถ้ำที่มีปากถ้ำติดอยู่บนพื้นดิน ไม่ต้องขึ้นไปบนภูเขาสูง ทางวัดได้สร้างวิหารมีพระพุทธรูปไว้หน้าถ้ำ ภายในถ้ำกว้าง ที่ผนังปากถ้ำด้านขวา สูงจากพื้นดินประมาณ ๒.๕ เมตร มาจารึกอยู่ ๓ บรรทัด แนวบรรทัดยาว ๕๐ เซนติเมตร ระหว่างบรรทัดที่ ๑ ถึง ๓ กว้าง ๑๕ เซนติเมตร

หลักฐานที่พบ
อักษรที่จารึกเป็นอักษรปัลลวะ แต่ถ้อยคำที่จารึกเป็นภาษามอญโบราณ จารึก ประมาณพุทธศตวรรษที่ ๑๒ นั่นก็คือยุคทวาราวดี ข้อความที่จารึกว่า
กมุน์ อนุราธปุรโกอ์ก (ตน์) กุนทรีชน์ชิน์
รน์เลห์โกมญฺะฑาง์ปอ (ป์) ตนาย์สินาธ
ห์นนะโตย์โลปฑย์โวอ์
คำแปล "กุนทรีชนผู้ตั้งอาณาจักรอนุราธปุระ ได้มอบให้พ่อลุงสินายธะเป็นตัวแทน พร้อมทั้งชาวเมือง(อนุราธปุระ)ร่วมกันจัดพิธีขับร้องฟ้อนรำ(เพื่อเป็นการเฉลิมฉลองปูชนียวัตถุ) ที่ประดิษฐานไว้แล้วในสถานที่นี้"

เส้นทางเข้าสู่ถ้ำเขาวงหรือถ้ำนารายณ์
จากสระบุรีไปทางทิศเหนือตามเส้นทางหมายเลข ๑ (ถนนพหลโยธิน) ถึงบ้านหน้าพระลานระยะทาง๑๔ กิโลเมตร เลี้ยวซ้ายไปตามถนนหน้าพระลาน-ท่าเรือ ระยะทาง ๔ กิโลเมตร ถึงบ้านเขาวงเลี้ยวขวาสู่วัดเขาวง ระยะทางประมาณ ๒ กิโลเมตร